„შემოვდგი ფეხი, გწყალობდეთ ღმერთი“
მეკვლეობის ტრადიცია საქართველოში
მეკვლე ახალ წელთან ასოცირებული ფიგურაა, მისი დანიშნულებაცსაკმაოდ დიდი და საპასუხისმგებლოა. ბედნიერება, წარმატება, სიკეთედა ბარაქა უნდა დააბედოს იმ ოჯახს, ვისც პპირვლეად ახარებს ახალწელს.
მეკვლის ტრადიციას ეკლესია ქრისტეშობას უკავშირებს: „მეკვლესიმბოლოა, იმისა, რომ, როდესაც მაცხოვარი იშვა, მწყემსები გავიდნენდა ქვეყნიერებას ახარეს მისი შობის შესახებ. მეკვლეობა სწორედმახარებლობას ნიშნავს“. როგორც ჩანს რელიგიიდან მომავალმა ამტრადიციამ დროდადრო სახე იცვალა და საერო დღესასწაულისგანუყოფელი ნაწილი გახდა.
მეკვლეობა საქართველოს ყველა კუთხეში ოდითგანვე გავრცელებულიყოფილა. მეკვლეები ძირითადად ოჯახის უფროსი მამაკაცები იყვნენხოლმე.
ქართლსა და კახეთში ახალი წლისთვის ჩამიჩიან პურებს აცხობდნენ,ისე რომ ოჯახის ყოველს წევრს თითო ჩამიჩიანი პური შეხვედროდა.ახალი წლის ღამეს ყველა თავის ჩამიჩიან პურს ტეხავდა ხოლმე.ჩურჩხელებს, ჩირს, მოქარშულ დედალს და ღორის თავს ჩამიჩიანპურებთან ერთად ხახალაზე აწყობდნენ ახალი წლის ღამეს და თანარაყსა და ღვინოსაც მიუდგამდნენ ხოლმე. გამთენიისას ოჯახის უფროსიგარეთ გადიოდა და სახლს სამჯერ შემოუვლიდა. შინ შემობრუნებისას კიოჯახის წევრებს ახალ წელს ულოცავდა და საგანგებოდ მომზადებულიპურიანი ჯამიდან ყველას თითო ლუკმას უდებდა პირში.
საინგილოში ოჯახის ქალები ახალი წლის იწყებდნენ ძაფის დართვას.შემდეგ ოჯახის უფროს მამაკაცთან ერ- თად მივიდოდნენ მძინარეშვილებთან და მაჯებზე ძაფებს ახვევდნენ. ძაფის რგოლებს ახვევდნენდედაბოძსაც და საყოფაცხოვრებო ნივთებსაც. წრე საკრალურდატვირთვას ატარებდა ძველ კულტურებში და ადამიანები თვლიდნენრომ წრიული ფორმა ბოროტი სულებისა და უარყოფითი ენერგიისგანდაიცავდათ. გამთენიისას მოდიოდა მეკვლე. მეკვლესთან ერთად ოჯახისწევრები ჯერ სუფრას მოუსხდებოდნენ, შემდეგ კი ვენახში გავიდოდნენსაგანგებოდ მომზადებული ხონჩით. იქ ერთ ვაზს აირჩევდნენ, მის ძირშიმიწას წითელი ღვინით მოალბობდნენ და ქათამს დაკლავდნენ ხოლმე.ამ რიტუალით ადამიანებს ღმერთის გული უნდა მოეგოთ,. რომ იმწელიწადს ყურძნის უხვი მოსავალი მიეღოთ.
ხევსურეთში მეკვლედ შერჩეული ადამიანები ახალი წლის ღამეს ხატშიათენებდნენ, დილით კი მეკვლედ მიდიოდნენ.
ფშაველები ახალ წელს უთუოდ ახალ ტანსაცმელში გამოწყობილებიეგებებოდნენ. ახალი წლის წინა დღით ბედის კვერებს აცხობდნენ დაქადებს, თაფლს და სხვა ტკბილეულს ამზადებდნენ. აუცილებლადამზადებდნენ ხინკალსა და მწვადებსაც. დილით მოსულ მეკვლეს ხელშიბედის კვერს მისცემდნენ და ის კვერს სახლში სამჯერ შემოაგორებდა..თუ პირქვე დაეცემოდა კვერი, ფშაველები მიიჩნევდნენ რომ მომდევნოწელი ბედნიერი იქნებოდა, ხოლო კვერის პირაღმა დავარდნა ავისმომასწავებლად მიაჩნდათ.
მესხეთ-ჯავახეთში ოჯახის უფროსები ზრუნავდნენ მეზობლებისთვისგაცემული ყველა ნივთი შინ დაებრუნებინებინათ, რომ ბარაქა სხვისოჯახში არ დარჩენილიყო. მეკვლის მისვლამდე ახალი წლის დღესერთმანეთში არავინ მიდიოდა. მეკვლე ტკბილეულობით დატვირთულიაკითხავდა ოჯახს.
იმერეთში საახალწლო ჩიჩილაკს ამზადებდნენ და რთავდნენ სუროსფოთლებით, ვერცხლის ფულებით, ტკბილეულითა და კუნელისმარცვლებით. იმერეთსა და სამეგრელოში ჩიჩილაკს მასილას ხესაცეძახდნენ. ახალი წლის ღამეს იმერლები თავქვეშ შაქრის ნატეხსამოიდებდნენ ხოლმე, რომელიც მამლის ყივილამდე უნდა შეეჭამათ.
სამეგრელოში ახალი წლის ღამეს რამდენიმეჯერ ისროდნენ თოფს.მეკვლე ოჯახის უფროსი იყო, რომელიც ჩიჩილაკს შემოატარებდა მთელსახლ- ში, ბოსელში, მარანსა თუ სასიმინდეში და თან ოჯახს ლოცავდა.შემდეგ მეგრელები ტკბილეულობით დატვირთული მეზობლებსსტუმრობდნენ და ახალ წელს ულოცავდნენ.
სვანეთში ახალ წლისთვის ყველიან პურებს აცხობდნენ და ზედ ჯვარსასახავდნენ. პურებს სხვა სანოვაგესთან ერთად გიდელაში აწყობდნენ დაგარეთ კიდებდნენ მეკვლეს რომ მზად დახვედროდა. მეკვლე ოჯახისუფროსი იყო. ის დილით ადრე დგებოდა. ცეცხლს ან- თებდა, შემდეგდიასახლისს აღვიძებდა. დიასახლისი შვილებს აღვიძებდა. შემდეგოჯახის უფროსი ხარს გამოიყვანდა, რქებში ბაწარს მოაბამდა დამდინარეზე მიყავდა. ცოლ-შვილი კი უკან მიყვებოდა. მდინარიდან ოჯახისწევრებს წყალი მოქონდათ და შინ ბრუნდებოდნენ. ამ მგზავრობისმანძილზე ჩუმად უნდა ევლოთ, ხმის ამოღება ავის მომასწავლებლადმიიჩნეოდა…
აღმოსავლეთ საქართველოში შობაახალი წლის კვირას ,,წელშუისკვირა’’ ეწოდებოდა, თუშეთში – ,,წელწადშუ’’, სამეგრელოში – კალანდა,სვანეთში კი – ზომხა.
